Τετάρτη, 21 Σεπτεμβρίου 2011

Οι αρχαίες ελληνικες τεχνολογίες και μηχανικές εφευρέσεις ΜΕΡΟΣ Β


51. Η ιπτάμενη μηχανή του Αρχύτα (425 π.Χ.)


Ο μαθηματικός και φιλόσοφος Αρχύτας από τον Τάραντα κατασκεύασε την περιστερά ή πετομηχανή, των πρώτη δηλαδή, ιπτάμενη μηχανή. Κατόρθωσε να πετάξει μια απόσταση 200 μέτρων μέσω ενός συστήματος αεροπροώθησης, μηχανισμό δηλαδή, συμπίεσης του αέρα. Δυστυχώς, η πετομηχανή δεν μπορούσε να ξανασηκωθεί μετά την πτώση της στη γη. Το σημαντικό αυτό γεγονός συνέβη το 425 π.Χ., ενώ ο Αρχύτας εφηύρε και τη βίδα, την τροχαλία, τον κοχλία και την παιδική ροκάνα.



52. Παλιότερο υαλουργείο στη Μεσόγειο (4ος αιώνας π.Χ.)

Ανασκαφές στα ανατολικά της αρχαίας πόλης της Ρόδου αποκάλυψαν λείψανα εργαστηρίου υαλοποιείας, τα οποία αποτελούν υπέργειες και υπόγειες χτιστές δεξαμενές που χρησίμευαν στον καθαρισμό, στον εμπλουτισμό και στην επεξεργασία των πρώτων υλών γυαλιού καθώς και συστήματα αγωγών απορροής. Επίσης βρέθηκαν διάφορα υπολείματα από τις ανεπιτυχείς διαδικασίες τήξης των πρώτων υλών, καθώς και μεγάλες ποσότητες ασβέστου και χαλαζιακής άμμου, τα οποία επίσης χρονολογούνται στον 4° αιώνα π.Χ.


53. Τόρνος μετάλλων (400 π.Χ.)

Μια λίθινη επιγραφή στην Ελευσίνα μας πληροφορεί για μια παραγγελία που αφορά την κατασκευή μπρούντζινων πόλων και εμπολίων μεταξύ των σπονδύλων των κιόνων στη Φιλώνια Στοά, τα οποία θα ανεγείρονταν στο Τελεστήριο της Ελευσίνας.


Υπάρχει ένα σημείο όπου περιγράφεται η κατασκευή των κυλινδρικών πόλων από σκληρό μπρούντζο και γίνεται παράλληλη αναφορά στον κεραμικό τόρνο και τον τόρνο επεξεργασίας ξύλου. Για την κατασκευή του ήταν απαραίτητα εργαλεία κοπής φτιαγμένα από πολύ σκληρούς χάλυβες. Οι τεχνικές και χημικές λεπτομέρειες για την κατεργασία αυτή είναι πολύ εξειδικευμένες για την εποχή τους. Έτσι γίνεται φανερό ότι όντως έχουμε να κάνουμε με τόρνο μετάλλων και η επιγραφή της Ελευσίνας το αποδεικνύει περίτρανα. Φυσικά, η ανακάλυψή του είναι πολύ παλιότερη της επιγραφής και χρονολογείται γύρω στον 6° αιώνα π.Χ., αιώνας στον οποίο ο Γλαύκος ο Χίος ανακάλυψε τη συγκόλληση του σιδήρου.




54. Οπτικός τηλέγραφος: Κλεόξενος και Δημόκλειτος (4ος αιώνας π.Χ.)

Αυτοί οι οποίοι θα επικοινωνήσουν με το σύστημα αυτό πρέπει να χωρίσουν τα 24 γράμματα του αλφάβητου σε πέντε ομάδες από πέντε γράμματα, ενώ η τελευταία ομάδα θα έχει τέσσερα. Μετά πάνω σε πέντε πινακίδες ο καθένας, θα γράψει μία, από τις πέντε ομάδες γραμμάτων. Αυτός που θα στείλει μήνυμα θα σηκώσει προειδοποιητικά δύο πυρσούς, για να διαπιστώσει αν ο παραλήπτης προσέχει και θα περιμένει να σηκώσει και αυτός πυρσούς προς απάντηση. Μόλις ο παραλήπτης βεβαιώσει ότι περιμένει το μήνυμα, ο αποστολέας ανάβει από τα αριστερά ένα, δύο, τρεις κτλ πυρσούς ανάλογα με τον αριθμό της πινακίδας που πρέπει να δει ο παραλήπτης και από τα δεξιά ένα, δύο κτλ πυρσούς ανάλογα με τον αριθμό του γράμματος πάνω στην πιακίδα αυτή. Για το σκοπό αυτό είχαν και οι δύο τα εξής: μια διόπτρα με δύο αυλίσκους για να βλέπουν αντίστοιχα δεξιά και αριστερά, δίπλα στη διόπτρα τις πινακίδες και από τις δύο πλευρές της διόπτρας υψώματα με τοποθετημένους πέντε πυρσούς. Μια παραλλαγή του συστήματος αυτού ήταν η εξής: σε δύο πινακίδες χωρισμένες σε πέντε οριζόντιες και κάθετες στήλες, έγραφαν ο καθένας τις πέντε ομάδες των γραμμάτων. Οι οριζόντιες στήλες απεικόνιζαν τις ομάδες των γραμμάτων και οι στήλες ήταν οι στήλες των γραμμάτων. Άναβαν λοιπόν ένα, δύο κτλ πυρσούς από τα αριστερά για να δηλώσουν τον αριθμό της ομάδας και ένα, δύο κτλ πυρσούς από τα δεξιά για να δηλώσουν τον αριθμό της στήλης.


55. Καταπέλτης και βαλλίστρα (400 π.Χ.)

Η ανακάλυψη των δύο αυτών πολεμικών μηχανών αλλά και πολλών άλλων οφείλονται στον Διονύσιο τον πρεσβύτερο, τον τύραννο των Συρακουσών. Δημιούργησε στη Σικελία το Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, όπου και συγκέντρωσε τους καλύτερους μηχανικούς και μαθηματικούς για να κατασκευάσουν εξελιγμένες, για την εποχή τους, πολεμικές μηχανές. Έτσι, κατασκευάστηκαν πλοία με τέσσερις και πέντε σειρές κουπιά, πολιορκητικοί πύργοι έξι ορόφων, οι οποίοι κυλούσαν πάνω σε ρόδες, καθώς και η βαλλίστρα και ο καταπέλτης. Τις έρευνες αυτές τις χρηματοδοτούσε ο Διονύσιος για να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους του, τους Καρχηδόνιους, οι οποίοι κατείχαν τη μισή Σικελία και με τους οποίους βρίσκονταν συνεχώς σε πολεμικές συγκρούσεις.

Ο καταπέλτης ειδικότερα, εγκαινίασε μια νέα περίοδο στις πολεμικές αντιπαραθέσεις. Είχε τη δυνατότητα να εκτοξεύει σε απόσταση 200 μέτρων ακόντια μήκους 1.80 μέτρων. Αργότερα, έχουμε τους καταπέλτες που εκτόξευαν πολλά ακόντια μαζί, οι οποίοι στη συνέχεια ενσωματώθηκαν και σε ειδικά πλοία.

Η βαλλίστρα από την άλλη, είχε τη δυνατότητα να πετά μέχρι και 60 κιλών πέτρες.


56. «Κυρήνεια»: φορτηγό - πλοίο (4ος αιώνας π.Χ.)

Η Κυρήνεια ανήκει στο είδος των φορτηγών -πλοίων. Είχε 14 τόνους βάρος, 14 μέτρα μήκος και η μέθοδος κατασκευής του ήταν «πρώτα το πέτσωμα», κατά την οποία, πρώτα κατασκευαζόταν το πέτσωμα και έπειτα τοποθετούνταν οι νομείς και όλα τα υπόλοιπα. Η μέθοδος αυτή αντικαταστήθηκε από μια άλλη, την «πρώτα οι νομείς» τον 6° αιώνα μ.Χ. Φυσικά, το πλοίο αυτό μετέφερε εμπορεύματα.


57. Μοιρογνωμόνιο κρυπτογραφημένων μηνυμάτων: Αινείας ο Τακτικός (40ς αιώνας π.Χ.)

Είναι ένας δίσκος με διάμετρο 8 -10 εκατοστά και πάχος 2 - 3 χιλιοστά. Η περιφέρειά του ήταν χωρισμένη σε 24 ίσα μέρη και υπήρχαν και 24 οπές όσα και τα γράμματα του αλφάβητου. Μια οπή υπήρχε και στο κέντρο του δίσκου και άλλη μια 2 εκατοστά πιο πέρα από την κεντρική. Η τελευταία βρισκόταν στην ευθεία που ένωνε την κεντρική οπή και μια από τις 24 που βρίσκονταν στην περιφέρεια. Αυτή θεωρούνταν ως το γράμμα α, ανάμεσα στον αποστολέα και τον παραλήπτη του μηνύματος. Μετά από το α θεωρούνταν και τα υπόλοιπα γράμματα (β, γ, δ, ε...) σύμφωνα με τη φορά του ρολογιού. Από την οπή του κέντρου και της οπής που βρισκόταν κοντά της δενόταν ένα νήμα λεπτό που έφτανε τα 2-3 μέτρα. Ανάλογα με το μήνυμα που έπρεπε να σταλεί, περνούσαν από τις οπές των αντίστοιχων γραμμάτων το νήμα και αν υπήρχε ένα διπλό σύμφωνο, τότε περνούσαν δύο φορές το νήμα από την οπή με το γράμμα αυτό, αλλά από την αντίθετη επιφάνεια του δίσκου τη δεύτερη φορά. Όταν το νήμα περνούσε και από την τελευταία οπή, το νήμα δενόταν από την άκρη του με την περιφέρεια. Ο παραλήπτης έκοβε την άκρη αυτή και σημείωνε την «εξίεση» δηλαδή την έξοδο του νήματος από την οπή κάθε γράμματος γράφοντάς τα από τα δεξιά προς τα αριστερά.

Ο Αινείας ο Τακτικός, ο αρχαιότερος Έλληνας συγγραφέας πολεμικής τακτικής, συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη κωδικοποιημένων μηνυμάτων.

Άλλες μέθοδοι κρυπτογραφημένων μηνυμάτων είναι και οι παρακάτω:
νήματος από την οπή κάθε γράμματος γράφοντάς τα από τα δεξιά προς τα αριστερά.

Ο Αινείας ο Τακτικός, ο αρχαιότερος Έλληνας συγγραφέας πολεμικής τακτικής, συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη κωδικοποιημένων μηνυμάτων.

Άλλες μέθοδοι κρυπτογραφημένων μηνυμάτων είναι και οι παρακάτω:
  • Γράφονταν μόνο τα σύμφωνα, ενώ τα φωνήεντα αντικαθίσταντο από τόσες τελείες, ανάλογα με την αρίθμηση τους κατά την κατάταξή τους το ένα δίπλα στο άλλο (α-1, ε-2, η-3, ι-4...).
  • Η αποστολή μιας επιστολής με αθώο περιεχόμενο, η οποία όμως έκρυβε το πραγματικό μήνυμα με τη σημείωση μιας τελείας κάτω από τα γράμματα που απάρτιζαν το μήνυμα αυτό.
  • Η αντικατάσταση του ελληνικού αλφαβήτου από κάποιο άλλο.
  • Αλφάβητο κρυπτογραφικό. Εδώ μετατίθεντο τα γράμματα και στη θέση του δ, ι και ρ ήταν s (στίγμα), Ιι(κόπα) και λ (σαμπί) τα οποία πλέον σήμερα δε χρησιμοποιούνται.
  • Η αντικατάσταση του κάθε γράμματος στη λέξη από το προηγούμενο του στο αλφάβητο.
  • Η αρίθμηση των γραμμάτων και η χρησιμοποίηση μόνο των αριθμών με αντίστροφη σειρά.

58. Ταχυγραφία (στενογραφία): Ξενοφών (4ος αιώνας π.Χ.)

Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι ο Ξενοφών υπήρξε ο εφευρέτης της ταχυγραφίας, γιατί προσπάθησε να καταγράψει τις ομιλίες - μαθήματα του δασκάλου του, Σωκράτη. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι η ταχυγραφία, καθαρά ελληνική ανακάλυψη, ανάγεται σε πολύ παλιότερα χρόνια. Όπως και να έχει, το αρχαιότερο ταχυγραφικό κείμενο είναι μια επιγραφή του 4ου αιώνα π.Χ., που ανακαλύφθηκε στην Ακρόπολη. Τα σύμφωνα σ' αυτήν σημειώνονται με μικρές ή μεγάλες γραμμές πάνω στα φωνήεντα.


59. Ανεμολόγιο (4ος αιώνας π.Χ.)

Μέχρι τον Αριστοτέλη ο χωρισμός των ανέμων ήταν λανθασμένος, αφού μόνο το Βορρά και το Νότο θεωρούσαν ως κάθετους ανέμους και τους υπόλοιπους ως αποκλίσεις στα πλάγια αυτών των δύο. Ο περιπατητικός λοιπόν, φιλόσοφος στα συγγράμματά του «Περί ανέμων» και «Περί κόσμου» περιγράφει ένα ανεμολόγιο με τέσσερις βασικούς ανέμους και οκτώ πλάγιους.

Τους χωρίζει σε «ανακαμψιπνόους», οι οποίοι γυρίζουν ξανά στο σημείο από όπου ξεκινούν και σε «ευθυπνόους», οι οποίοι πνέουν με κατεύθυνση προς τα μπροστά. Το ανεμολόγιο αυτό ήταν οκτάκτινο και χωρισμένο ανισομερώς ως προς τις γωνίες των ανέμων. Παρόλα αυτά, θεωρήθηκε ως φυσικό επακόλουθο και των διευθύνσεων των ανέμων από τα σημεία αυτά και με τη θέση του ήλιου στον ορίζοντα. Δεν το χρησιμοποιούσαν οι ναυτικοί.

Ο Τιμοσθένης ο Ρόδιος, έκανε τις απαραίτητες προσαρμογές στο ανεμολόγιο του Αριστοτέλη και έτσι δημιούργησε το δωδεκάκτινο ανεμολόγιο και χρησιμοποιήθηκε από τους ναυτικούς. Μάλιστα, κατέταξε και σημείωσε ανάλογα με τη διεύθυνση των ανέμων τις διάφορες χώρες.


60. Γωνιόμετρο (4ος αιώνας π.Χ.)

Δεν υπάρχει ονομαστική αναφορά του οργάνου αυτού κάπου, παρά μόνο στοιχεία για τη χρήση του. Πιθανώς χρησιμοποιήθηκε στην αρχή από τον Ερατοσθένη, όταν ήθελε να προσδιορίσει το τόξο Αλεξάνδρειας - Συήνης. Ήταν ένας κυκλικός δίσκος, υποδιαιρεμένος και τοποθετούνταν στο επίπεδο της κατακόρυφου ΑΒ της περιοχής και του αστέρα ή του ήλιου και έτσι μπορούσε να μετρήσει τη γωνιακή της απόσταση. Η υποδιαίρεση δεν ήταν σε μοίρες, αλλά σε μέρη της περιφέρειας ή την ορθής. Είχε μεγάλη ακρίβεια στις μετρήσεις του το γωνιόμετρο, άρα η στήριξή του και η υποδιαίρεση του ήταν και αυτές μεγίστης ακρίβειας. Στα αστεροσκοπεία μάλλον ήταν τοποθετημένος ο δίσκος του γωνιό μέτρου κατά διάμετρο, μόνιμα πάνω στην κατακόρυφο του αστεροσκοπείου και έτσι μπορούσε να στρέφεται και γύρω από αυτήν και γύρω από το κέντρο του.


61. Ελικοειδή πλυντήρια στο Λαύριο (380 π.Χ.)

Τα πλυντήρια του είδους αυτού είχαν ως κύρια λειτουργία τους τον καθαρισμό των μετάλλων και χρειάζονταν λιγότερο χρόνο και προσωπικό για τη διαδικασία αυτή σε σχέση με τα επίπεδα πλυντήρια. Τα τεχνικά τους γνωρίσματα ήταν τα εξής: το νερό με μικρή υψομετρική διαφορά, επέστρεφε στο σημείο από όπου ξεκινούσε, η δυνατότητα άμεσου εμπλουτισμού του μεταλλεύματος στην οποία συνέβαλαν και οι ειδικά κατασκευασμένες διαστάσεις των πλυντηρίων και η σύμπτυξη του χώρου όπου γινόταν η διαδικασία αυτή. Η χρονολόγηση τους και πάλι είναι τελείως συμβατική αφού δεν μπορούμε να ανακαλύψουμε την ακριβή χρονολογία κατασκευής τους.

Το 300 π.Χ. περίπου τα μεταλλεία του Λαυρίου εγκαταλείφθηκαν και έτσι ξεχάστηκαν και τα ελικοειδή πλυντήρια, μέχρι την ανακάλυψή τους από τον καθηγητή Κωνσταντίνο Κονοφάγο.


62. Ακουστικός τηλέγραφος του Μεγάλου Αλεξάδρου (β' μισό 4ου αιώνα π.Χ.)

Ήταν κατασκευασμένος ως εξής: είχε ένα τρίποδο 4 μέτρα ψηλό, το οποίο ήταν στην κορυφή ενωμένο και από αυτή κρεμόταν ένα σχοινί. Αυτό με τη σειρά του είχε δεμένο στην άκρη του ένα μεγάλο στρογγυλό ηχητικό κέρας, το οποίο μπορούσε να περιστρέφεται και να πηγαίνει ο ήχο προς όλες τις κατευθύνσεις.


63. Ο αστρολάβος και ο πόλος του Εύδοξου (360 7Ι.Χ.)

Και τα δύο αυτά όργανα έλκουν την καταγωγή τους από το γνώμονα του Αναξίμανδρου και το ηλιακό ρολόι, τα οποία και τα δύο χρησίμευαν για τη μέτρηση του χρόνου.

Ο Εύδοξος λοιπόν, γύρω στο 360 π.Χ. αναφέρεται ότι ανακάλυψε την αράχνη και τη συναράχνη, τον αστρολάβο και τον πόλο δηλαδή. Ο πόλος ήταν κρυκωτός, είχε σχήμα σφαίρας και μετρούσε το χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, ήταν δυνατή η παρακολούθηση της διαδρομής της ηλιακής σκιάς πάνω σε χαραγμένα τμήματα κύκλου στα οποία υπήρχαν αντιστοιχίες με το ζωδιακό κύκλο. Έδειχνε λοιπόν, την ώρα, τη μέρα και το μήνα. Εξελιγμένη μορφή του πόλου είναι η ουρανόσφαιρα, η οποία έχει και αυτή κρίκους αρθρωτούς.

Ο αστρολάβος είχε κι αυτός ως λειτουργία του τη μέτρηση του χρόνου για τη μέρα και τη νύχτα και μετά εξελίχθηκε σε αστρονομικό όργανο από τους Άραβες, ενώ από τους Δυτικοευρωπαίους εξελίχθηκε σε ναυτιλιακό όργανο. Μια από τις εξελιγμένες μορφές του είναι ο επίπεδος αστρολάβος ή επιπεδοσφαιρικός αστρολάβος ή πλανησφαιρικός, την ανακάλυψη του οποίου μερικοί μελετητές αποδίδουν στον Ίππαρχο, περίπου το 150 π.Χ. Αυτός αποτελείται από μια πλάκα σε σχήμα κύκλου που έχει χαραγμένα παράλληλα προς τον ισημερινό τα στοιχεία της ουράνιας σφαίρας. Στο κέντρο του κύκλου βρίσκεται το Ζενίθ και από εκεί ξεκινούν τόξα μεγίστων κύκλων προς τον ορίζοντα, τα «Αζιμούθια» δηλαδή και οι τρεις γήινοι κύκλοι που είναι παράλληλοι και είναι ο θερινός τροπικός ή τροπικός του Αιγόκερου, ο χειμερινός ή τροπικός του Καρκίνου και ο ισημερινός. Η στεφάνη της κυκλικής πλάκας περιβάλλεται από τις μοίρες και ώρες σε διπλή κλίμακα και μια δεύτερη πλάκα, η «Αράχνη», τοποθετείται πάνω σ' αυτήν και περιστρέφεται. Μοιάζει με επίπεδη ουρανόσφαιρα, είναι διάτρητη και απεικονίζει τα σημεία του στερεώματος και τους κυριότερους από τα απλανή αστέρια. Συμπίπτει εξωτερικά με το θερινό τροπικό και ως έκκεντρη στεφάνη είναι σημειωμένη η εκλειπτική πάνω στην οποία είναι σημειωμένοι οι τομείς των δώδεκα ζωδιακών αστερισμών. Ένας ανεξάρτητος πήχυς μαζί με την αράχνη περιστρέφονται γύρω από το κέντρο της κύριας πλάκας. Πίσω από τον αστρολάβο περιστρέφεται ένας διοπτικός βραχίονας γύρω από τον ίδιο άξονα. Με το βραχίονα αυτό γίνεται η σκόπευση του ουράνιου σώματος και μετριέται το ύψος του πάνω από τον ορίζοντα. Αυτό γίνεται όταν κρεμαστεί κατακόρυφα ο αστρολάβος από το δακτύλιο του. Με την περιστροφή της αράχνης μπορεί να ταυτιστεί η θέση του αστέρα που μας ενδιαφέρει σε συγκεκριμένη ακίδα με την ισόυψη καμπύλη του ύψους που έχουμε και περιστρέφοντας τον πήχυ για να έρθει πάνω από το σημείο της Εκλειπτικής που αντιστοιχεί προς τη θέση του ήλιου, η οποία έχει και την ημερομηνία παρατήρησης. Έτσι μπορεί να βρεθεί και να αναγνωστεί ο σωστός αστρικός χρόνος στο άκρο του πήχυ και στην εξωτερική κλίμακα του οργάνου.


64. Υδραυλικός τηλέγραφος (350 π.Χ.)

Ο Αινείας στο σύγγραμμά του «Πολιορκητικά», το οποίο χρονολογείται στο 350 π.Χ. και μας σώζεται μέσω του έργου του Πολύβιου, αναφέρει τη χρησιμοποίηση του υδραυλικού τηλέγραφου. Ο μηχανισμός αυτός αποτελούνταν από τα παρακάτω: δύο κυλινδρικά αγγεία βάθους 1,5 μέτρων και πλάτους 0,50 μέτρα. Στη βάση τους, στο ίδιο σημείο υπήρχε μια οπή από όπου έφευγε το νερό. Δύο παχείς δίσκοι από φελλό η διάμετρος των οποίων είναι λίγο μικρότερη από αυτή των κυλινδρικών αγγείων τοποθετούνταν στο χείλος των αγγείων, τα οποία ήταν γεμάτα με νερό. Επιπλέον, δύο ξύλινοι κύλινδροι στερεώνονταν στη μέση των δίσκων από φελλό και ανά έξι εκατοστά χώριζαν το ξύλο σε τμήματα, έτσι ώστε να δημιουργούνται δακτύλιοι, στους οποίους έγραφαν διάφορα μηνύματα, ανάλογα με τη χρήση του τηλεγράφου (εμπορικοί, στρατιωτικοί σκοποί κλπ). Τα αγγεία με το νερό και τους δίσκους από φελλό τοποθετούνταν στα δύο σημεία τα οποία θα επικοινωνούσαν (μέγιστη απόσταση 20-30 χλμ). Μόλις υπήρχε ανάγκη, το ένα σημείο άναβε ένα πυρσό για να ειδοποιήσει το άλλο ότι θα μεταδοθεί μήνυμα. Ύστερα από λίγο ένας άλλος πυρσός αναβόταν για να δώσει το σύνθημα της ταυτόχρονης εκροής νερού από τις οπές των αγγείων. Άλλος ένας πυρσός αναβόταν από το σημείο που μεταδίδει το μήνυμα, όταν το νερό κατέβαινε στο τμήμα εκείνο, όπου αναγραφόταν η πληροφορία που ήθελε να κάνει γνωστή. Τότε το άλλο σημείο σταματούσε την εκροή του νερού και διάβαζε την ίδια πληροφορία στο αντίστοιχο σημείο. 


65. Ανεμοσκόπιο (350 π.Χ. ή 150 μ.Χ.)

Το ανεμοσκόπιο συμπλήρωνε το ανεμολόγιο και ήταν και αυτό ναυτιλιακό όργανο που βοηθούσε στον προσανατολισμό με βάση τους ανέμους. Ένα τέτοιο ανακαλύφθηκε στην Ιταλία. Είναι επίπεδο, στρογγυλό, μαρμάρινο τεμάχιο και έχει ρόδινο χρώμα. Μια στρογγυλή οπή υπάρχει στο κέντρο του, όπου υπήρχε ένας επισείοντας και άλλες μικρές οπές, που δείχνουν τη διεύθυνση των ανέμων, υπάρχουν στην περιφέρεια του. Στην πάνω επιφάνεια και στο χείλος υπάρχουν ενδείξεις. Έξι ζώνες με πέντε παράλληλες γραμμές είναι ο Ανταρκτικός κύκλος, ο τροπικός του Αιγόκερου, ο Ισημερινός και ο Αρκτικός κύκλος. Ένας μεσημβρινός είναι κάθετα προς αυτές τις ζώνες και όλα τα υπόλοιπα σημεία έχουν ενωθεί με γραμμές που περνούν από το κέντρο με τον ίδιο τρόπο. Στα σημεία όπου καταλήγουν όλες οι γραμμές, στην περιφέρεια, υπάρχουν δώδεκα μικρές οπές. Εκεί τοποθετούσαν μικρά μπρούντζινα καρφιά και έδειχναν τη θέση των ανέμων. Τα ονόματά τους είναι γραμμένα στην παρυφή του κυλίνδρου. Η χρονολόγησή του είναι δύσκολη, αλλά επειδή μοιάζει από τη μία με το ανεμολόγιο του Αριστοτέλη και από την άλλη με τον αστρονομικό χάρτη του Πτολεμαίου, τοποθετείται μεταξύ 350 π.Χ. και 150 μ.Χ.


66. Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού (353 π.Χ.)

Ο Μαύσωλος, σατράπης της Αλικαρνασού, ξεκίνησε να χτίζει πριν από το θάνατο του, το ταφικό του μνημείο, το οποίο ολοκλήρωσε η Αρτεμισία, αδελφή και σύζυγος του. Για το λόγο αυτό επιστράτευσε τους αρχιτέκτονες Σάτυρο και Πύθιο ή Πυθέα και τους Λεωχάρη, Σκόπα, Τιμόθεο, Βρύαξι και Πραξιτέλη για τη διακόσμησή του.

Το ύψος του μνημείου ήταν 55 μέτρα και αποτελούνταν από ένα βάθρο και τρεις τεράστιες διακοσμημένες κλίμακες, οι οποίες είχαν παραστάσεις από την Αμαζονομαχία, την Τιτανομαχία και την Κενταυρομαχία. Πάνω από τις κλίμακες χτίστηκε ο τάφος που είχε γύρω του ένα κρηπίδωμα διαστάσεων 66 επί 77 επί 16 μέτρα. Ένας ναός χτίστηκε πάνω στο κρηπίδωμα, τον οποίο περιέβαλαν τριανταέξι κολόνες ιωνικού ρυθμού, ενώ μια βαθμιδωτή πυραμίδα με εικοσιτέσσερα σκαλοπάτια κατασκευάστηκε στη στέγη του ναού. Η πυραμίδα είχε στο τέλος της ένα πλάτωμα, όπου υπήρχε το άγαλμα ενός τέθριππου άρματος με το Μαύσωλο και την Αρτεμισία, έργο του Πύθιου.

Το 1.200 μ.Χ. καταστράφηκε από σεισμούς και οι ιππότες της Ρόδου το 1402 χρησιμοποίησαν τις πέτρες του για να ανοικοδομήσουν στην Αλικαρνασσό το φρούριο του Αγίου Πέτρου.


67. Γιγάντιοι κίονες στα λατομεία της Εύβοιας (330 π.Χ.)

Στην Εύβοια όπου υπάρχουν και τα γνωστά, τεράστια Δρακόσπιτα, υπήρχαν λατομεία από την αρχαϊκή κιόλας περίοδο και το εμπόριο μαρμάρου, μέχρι και την ελληνιστική περίοδο, ήταν ιδιαίτερα ανθηρό.

Ανακαλύφθηκαν λοιπόν σε διάφορες τοποθεσίες γιγάντιοι κίονες. Ο μεγαλύτερος από αυτούς ανακαλύφθηκε στο Πυργάρι. Αν και σπασμένος έχει 4,50 μέτρα μήκος, 2,20 μέτρα διάμετρο και 46 τόνους βάρους. Ολόκληρος ο κίονας θα πρέπει να ξεπερνούσε τα 11 μέτρα σε μήκος και δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για τον τρόπο μεταφοράς των κιόνων από τα λατομεία στα λιμάνια, το είδος μηχανισμών και τον τρόπο φόρτωσης τους, το είδος των πλοίων που τους μετέφεραν χωρίς να βουλιάζουν από το υπερβολικό βάρος.


68. Πυθέας ο Μασσαλιώτης: ταξίδι στη Θούλη (330 π.Χ.)

Μεγάλος εξερευνητής και θαλασσοπόρος. Πρώτος αυτός ταξίδεψε προς τη λεγόμενη «Άγνωστη Θούλη», δηλαδή τον απώτατο βορρά. Ανακάλυψε στοιχεία για χώρες άγνωστες στον τότε κόσμο της εποχής εκείνης. Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν, όχι άδικα, ότι η Θούλη είναι η Γροιλανδία. Δεν αποβιβάστηκε εκεί, αλλά την είδε από μακριά και οι διάφοροι πλοηγοί του, του έδωσαν πληροφορίες. Οι Τιμούχοι, οι οποίοι κυβερνούσαν τη Μασσαλία είχαν δώσει εντολή στον Πυθέα να οργανώσει την αποστολή για να διευρυνθεί το εμπόριο κασσίτερου και ήλεκτρου αλλά και για να συγκεντρωθούν στοιχεία προς εμπλουτισμό των γνώσεων. 



69. Στόλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου (326 π.Χ.)


Ο στόλος που χρησιμοποίησε ο Μέγας Αλέξανδρος για τις θαλάσσιες επιχειρήσεις του, ειδικά για την κάθοδο του Ινδού Ποταμού και τον περίπλου που έκανε ο Νέαρχος, ήταν τεράστιος. Αποτελούνταν από περίπου 2.000 πλοία και περιελάμβανε 30 διήρεις τριακοντόρους, 50 ημιολίες και 2.000 σκάφη συνοδείας. Τα τελευταία αποτελούνταν από κάθε είδους σκάφη (φορτηγά, δίκροτα, αλιευτικά, κέρκουροι, πάρωνες, μυοπάρωνες, κατάφρακτα, ιππαγωγά, άφρακτες μικρές γαλέρες, φορτίδες, καθώς και πλοία ντόπιας κατασκευής, μπουτίκ, ζαρούκ κ.α.) και αποστολή τους ήταν η μεταφορά του στρατού και των εφοδίων. Οι τριακόντοροι και οι ημιολίες προστάτευαν τα πρώτα. Οι πρώτες ήταν ταχύπλοα κωπήλατα σκάφη και είχαν τα εξής χαρακτηριστικά: 17 μέτρα μήκος, 4 μέτρα πλάτος, 1 μέτρο βύθισμα και 30 κωπηλάτες. Οι ημιολίες ήταν γαλέρες με 31 μέτρα μήκος, 78 κωπηλάτες και δύο υπερκείμενους πάγκους. Μπορούσαν να αναπτύξουν ταχύτητα μέχρι και 17 χλμ./ώρα. Για την κατασκευή του τεράστιου αυτού στόλου, ιδρύθηκαν νέα ναυπηγεία στη Νίκαια και τη Βουκεφάλεια.


70. Μηχανές του Μεγάλου Αλεξάνδρου (320 π.Χ.)

Οι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του μεγίστου των Ελλήνων, οφείλονταν όχι μόνο στη ευφυΐα του, αλλά και στις πολεμικές, βλητικές και πολιορκητικές μηχανές που έφτιαχναν γι' αυτόν εξίσου σπουδαίοι μηχανικοί. Οι πιο σημαντικοί από αυτούς ήταν ο Αριστόβουλος ο Κασσανδρέας, ο Γόργος, ο Διάδης ο Πελλαίος, ο Κράτης και ο Δεινοκράτης ο Ρόδιος. Οι εφευρέσεις και κατασκευές τους βοήθησαν τον Μέγα Αλέξανδρο στην πολιορκία και κατάληψη της Τύρου, στην κατάβαση του Ινδού ποταμού και στον περίπλου της ινδικής ακτής, την οποία κατόρθωσε ο Νέαρχος.

Εκτός από τους διακεκριμένους αυτούς μηχανικούς, υπήρχαν στο στρατό του άνθρωποι διαφόρων ειδικοτήτων: χτίστες, ναυπηγοί, ξυλουργοί, γεωμέτρες, γεφυροποιοί, τοπογράφοι, χωματουργοί, υδραυλικοί, σηραγγοποιοί, μεταλλουργοί και πολλοί άλλοι.


71. Άρατος ο Σολέας: (305-240 π.Χ.): καιρικές προβλέψεις

Στον τομέα της ναυτιλίας συνέβαλε και ο Άρατος ο Σολέας με το σύγγραμμα του «Φαινόμενα και Διοσημείες». Περιέχει καιρικές προβλέψεις προς βοήθεια των ναυτικών μαζί με αστρονομικές πληροφορίες. Και αυτό το έργο είναι ποιητικό. Γενικότερα ο Άρατος ασχολήθηκε εκτός από τη μετεωρολογία και την αστρονομία και με την ιατρική και τα μαθηματικά.


72. Αρδευτικό σύστημα στην Περαχώρα (300 π.Χ.)

Στην Περαχώρα της Κορίνθου ανακαλύφθηκε ένα πολύπλοκο αρδευτικό σύστημα για την παροχή νερού σε αγροικία. Πιθανός κατασκευαστής είναι ο Δημήτριος ο Πολιορκητής.

Υπόγειοι αγωγοί τεραστίων διαστάσεων συγκέντρωναν τα νερά και αυτοί με τη σειρά τους συνδέονταν με μια κεντρική σήραγγα. Μια κλίμακα που είχε 160 σκαλιά, 58 μέτρα μήκος και 27 μοίρες κλίση βρισκόταν στην επιφάνεια της γης και συνδεόταν με την κεντρική σήραγγα. Ένας τροχός μεγάλων διαστάσεων που είχε κουβάδες ή δοχεία και ονομάστηκε «αλυσιδωτή αντλία με κουβάδες» μετέφερε το νερό από τη σήραγγα στο επίπεδο του εδάφους. Οι τροχοί είχαν 5 μέτρα διάμετρο και γι' αυτό μόνο ζώα μπορούσαν να τους περιστρέψουν. Το νερό από την κύρια πηγή πήγαινε με τη βοήθεια μικρότερων τροχών σε μια τριπλή δεξαμενή η οποία βρισκόταν μέχρι και 3.50 μέτρα πάνω από το έδαφος.


73. Υπολογισμός των διαστάσεων της γης: Δικαίαρχος ο Μεσσήνιος (3ος αιώνας π.Χ.)

Πρώτος αυτός χώρισε σε παράλληλους και μεσημβρινούς τους χάρτες. Σχεδίασε ένα δικτυωτό ορθογώνιο το οποίο βασιζόταν σε έναν κύριο παράλληλο και έναν αντίστοιχο μεσημβρινό. Χώρεσε σε βόρειο και νότιο τμήμα τον κόσμο με μια παράλληλη γραμμή που είχε ως αφετηρία της Ηράκλειες στήλες, συνέχιζε στον Ταύρο της Μικράς Ασίας και το τέλος της βρισκόταν στον αρχαίο Ινδικό Καύκασο, την Παροπάσιμο, που θεωρούνταν η ανατολική άκρη του τότε γνωστού κόσμου. Στη γραμμή αυτή έδωσε το όνομα «διάφραγμα της οικουμένης». Μετά σχεδίασε μια γραμμή κάθετη που περνούσε από Λυσιμάχεια, Ρόδο και Συήνη. Χωρίζονταν σε στάδια αυτές οι γραμμές και έτσι διαγραφόταν ένα δικτυωτό πλέγμα. Πάνω σ' αυτό ο Δικαίαρχος, έχοντας ως βάση τις μέχρι τότε μετρήσεις, σχεδίασε τις διάφορες χώρες.


74. Δημήτριος Πολιορκητής: πολεμικές μηχανές (290 π.Χ.)

Η πολιορκία της Ρόδου, γύρω στο 307 π.Χ. έμεινε στην ιστορία, εξαιτίας των πολεμικών μηχανών που χρησιμοποίησε ο Δημήτριος ο Πολιορκητής, για να την κυριέψει. Πληροφοριακά, ο Αντίγονος ο Μονόφθαλμος, ζήτησε τη βοήθεια των Ρόδιων στον πόλεμο που διεξήγαγε εναντίον του Πτολεμαίου του Α'. Οι Ρόδιοι αρνήθηκαν γιατί είχαν εμπορικές συναλλαγές με τον Πτολεμαίο. Έτσι, ο Αντίγονος διέταξε το γιο του Δημήτριο, να κυριέψει τη Ρόδο από ξηρά και από θάλασσα. Οι Ρόδιοι όμως, αντιστάθηκαν γενναία και έτσι ο Δημήτριος έλυσε την πολιορκία και τους χάρισε τις πολεμικές μηχανές που χρησιμοποίησε. Οι τελευταίες ήταν η εξέλιξη των μηχανών που χρησιμοποίησε ο Μέγας Αλέξανδρος και περιελάμβαναν τεράστια τρύπανα, που είχαν μήκος 25 μέτρα, κατάφρακτες χελώνες, γιγάντιους καταπέλτες που είχαν τη δυνατότητα να εκσφενδονίζουν σε απόσταση 150 μέτρων πέτρες που ζύγιζαν μέχρι και 70 κιλά. Το πιο φοβερό όμως ανάμεσα σε όλα αυτά ήταν η Ελέπολις, μια πολιορκητική μηχανή που κατασκεύασε ο Επίμαχος ο Αθηναίος. Ήταν ένας ξύλινος πύργος, σιδηρόφραχτος, που είχε 47 μέτρα ύψος, ειδική μεταλλική επίστρωση για να μην καίγεται και ήταν χωρισμένος σε 19 ορόφους. Οι όροφοι αυτοί διέθεταν όλων των ειδών καταπέλτες, πολιορκητικούς κριούς, δεξαμενές νερού και στρατιώτες για να τα χειρίζονται όλα αυτά. Κυλούσε πάνω σε οκτώ τροχούς που είχαν πάχος 1 μέτρο.


75. Κολοσσός της Ρόδου (280 π.Χ.)

Ο Χάρης ο Λίνδιος κατασκεύασε τον Κολοσσό της Ρόδου, προς ανάμνηση της νίκης των Ροδίων εναντίον του Δημητρίου Πολιορκητή, με τα χρήματα που έλαβε από την πώληση των πολιορκητικών μηχανών του τελευταίου. Ελάχιστες πληροφορίες σώζονται για την κατασκευή του αγάλματος αλλά και για το ίδιο το άγαλμα. Το μόνο σίγουρο ήταν ότι ήταν μπρούτζινο, είχε 33 μέτρα ύψος, ήταν αφιερωμένο στο θεό Απόλωνα και χρειάστηκαν δώδεκα χρόνια από το 292 π.Χ. μέχρι και το 280 π.Χ. για να κατασκευαστεί. Από τα πόδια μέχρι το κεφάλι υπήρχαν δοκοί στήριξης που στηρίζονταν με άλλους οριζόντιους, οι οποίοι ενώνονταν με το εξωτερικό περίβλημα το οποίο είχε 3.5 μέτρα πάχος. Το άγαλμα κατασκευαζόταν από τα πόδια προς τα πάνω κα ήταν καλυμμένο με ένα βουνό χώματος, το οποίο διαλύθηκε στο τέλος και αποκαλύφθηκε το άγαλμα. Δεν ήταν τοποθετημένο στο λιμάνι της Ρόδου, έχοντας τα πόδια ανοιχτά αλλά δεν ξέρουμε που στήθηκε και τι στάση είχε. Το 220 π.Χ. γκρεμίστηκε από σεισμό.


76. Χειρουργικά εργαλεία; Ηρόφιλος (270 π,Χ.)

Ο Ηρόφιλος ο Χαλκηδόνιος διακρίθηκε στην ανατομική επιστήμη. Στα «Ανατομικά» του, τα οποία δυστυχώς δε διασώθηκαν, κατέγραψε όλες του τις ανακαλύψεις όσον αφορά την ανατομία. Μάλιστα, πρώτος αυτός έκανε σε ανθρώπινα πτώματα δημόσιες ανατομίες. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούσε για το σκοπό αυτό ήταν δικής του επινόησης. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο Γαληνός, από τα 500 συγγράμματα του οποίου, σώθηκαν 175, τα οποία περιέχουν πολύτιμες πληροφορίες.

Πριν από αυτούς, άλλοι σημαντικοί επιστήμονες που διακρίθηκαν στον τομέα αυτόν ήταν ο Αλκμέωνας ο Κροτωνιάτης, που χρησιμοποίησε χειρουργικά εργαλεία, άγνωστα σε εμάς, για να κάνει χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο, ο Διογένης ο Απολλωνιάτης που μελέτησε τα αιμοφόρα αγγεία κάνοντας ανατομές σε πτώματα και φυσικά ο Ιπποκράτης που μας είναι γνωστό ότι έκανε τρυπανισμό του κρανίου και διάνοιξη του θώρακα για εμπύημα. Μάλιστα, στα συγγράμματά του αναφέρει ότι τα χειρουργικά εργαλεία πρέπει να απολυμαίνονται είτε με φωτιά, είτε με παλιό κρασί το οποίο περιέχει πολύ οινόπνευμα και το βάρος, το μέγεθος και η κατασκευή τους να συντελούν στην εύκολη χρήση τους.


77. Αρχιμήδης: υδραυλικό ωρολόγιο, κάτοπτρα, έλιξ ή ατέρμων κοχλίας. (287-212 π.Χ.)

Ο Αρχιμίδης ο Συρακούσιος ασχολήθηκε με την αρχιτεκτονική, τη γεωμετρία, τη μηχανική, την πολιορκητική, την υδραυλική και την κατοπτρική. Οι μηχανισμοί που επινόησε ήταν πάρα πολλοί, αλλά η περιγραφή πολλών από αυτούς είναι αδύνατη γιατί δε μας σώζονται πολλά συγγράμματα του. Οι πιο σημαντικοί από αυτούς είναι: αραιόμετρο - πυκνόμετρο, αστρονομική συσκευή (υπολόγιζε τις αποστάσεις και τα μεγέθη των άστρων), βαρυουλκός - υδροσκοπία - πνευματική (μηχανήματα που χρησιμοποιούσαν αέρα ή ατμό για να λειτουργήσουν και μηχανήματα για να σηκώνουν βάρη), οδόμετρο - δρομόμετρο (για τη μέτρηση αποστάσεων), πλανητάριο ή σφαίρα (αναπαράσταση του κόσμου και των κινήσεων του ηλίου, σελήνης, πλανητών και ζωδίων), πολύσπαστο - τρίσπαστο (για ανύψωση βαρών με σχοινιά), σίφες, στομάχιον (παιχνίδια), τηλεβόλο, υδραυλικό ωρολόγιο, κάτοπτρα (χρησιμοποιήθηκαν για την καύση των ρωμαϊκών πλοίων), έλιξ ή ατέρμων κοχλίας (για την άντληση νερού από επίπεδα χαμηλά). Τις τρεις τελευταίες μηχανές θα τις δούμε πιο διεξοδικά.




78. Υδραυλικό ωρολόγιο


Χρησίμευε για τη μέτρηση των ωρών και την ημέρα και τη νύχτα και η απόκλισή του ως προς τη μέτρηση μπορούσε να είναι δύο λεπτά μπρος ή πίσω. Το ωρολόγιο είχε τέσσερα μέτρα ύψος, ειδοποιούσε για την αλλαγή της ώρας, χρησιμοποιούσε το νερό ως ελατήριο και είχε διάφορες διακοσμήσεις. Η εφεύρεση αυτή ήταν πολύ σημαντική γιατί οι αρχαίοι Έλληνες μπορούσαν να μετρήσουν μόνο τις ημερήσιες ώρες και αυτές μέσω ενός πολύπλοκου υπολογισμού. Από το μηχανισμό αυτό έχουμε ως εξελιγμένες μορφές τα αυτόματα του Ήρωνα και τους αυτόματους μηχανισμούς του βυζαντινού θρόνου.



79. Κάτοπτρα

Κατασκευάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν μαζί με άλλες εφευρέσεις για την αποτροπή της πολιορκίας των Συρακουσών από τους Ρωμαίους. Η συγκεκριμένη κατασκευή κατόρθωσε να κάψει τα ρωμαϊκά πλοία με τη συγκέντρωση της ηλιακής ακτινοβολίας. Πολλοί μελετητές αμφέβαλαν για την ύπαρξη της, αλλά ο μηχανικός Ιωάννης Σακκάς αναπαρέστησε το γεγονός, χρησιμοποιώντας εβδομήντα γυάλινα κάτοπτρα, επιχαλκωμένα, διαστάσεων 1.70 επί 0.70 και τοποθετημένα κυκλικά. Μέσα σε τρία λεπτά η λέμβος, κατασκευασμένη ανάλογα με τα ρωμαϊκά πλοία, η οποία ήταν τοποθετημένη σε απόσταση 55 μέτρων, είχε καεί.

Άλλες μηχανές του Αρχιμήδη που χρησιμοποιήθηκαν κατά την πολιορκία των Συρακουσών ήταν οι καταπέλτες (εξακόντιζαν πέτρες και βέλη σε διάφορες αποστάσεις και ήταν κάθε μεγέθους και μορφής) και οι γερανοί (σήκωναν από τη θάλασσα τα πλοία των Ρωμαίων και με ορμή τα άφηναν να πέφτουν με αποτέλεσμα να καταστρέφονται).




80. Έλιξ ή ατέρμων Κοχλίας

Η κοινή του ονομασία είναι υδρόβιδα και ο Αρχιμίδης την εφηύρε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στον Πτολεμαίο Β' το Φιλάδελφο της Αιγύπτου. Βλέποντας τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν καθημερινά οι χωρικοί για να αντλήσουν από το Νείλο νερό, έτσι ώστε να ποτίσουν τις καλλιέργειες τους, βρήκε αυτό τον τρόπο για να τους βοηθήσει. Γρήγορα, ο ατέρμων κοχλίας, διαδόθηκε στην Εγγύς Ανατολή και τη Μεσόγειο και η χρήση του διατηρήθηκε μέχρι και το μεσαίωνα σε πολλά μέρη της Ευρώπης.




81. Φάρος της Αλεξάνδρειας (275 π.Χ.)

Ανήκει στα επτά θαύματα του κοσμου και τον έχτισε ο αρχιτέκτονας Σώστρατος ο Κνίδιος, την εποχή του Πτολεμαίου Β' του Φιλάδελφου. Αρχικά ονομαζόταν «πυροφόρος πύργος» αλλά επειδή βρισκόταν στη νησίδα Φάρος, κοντά στην είσοδο του λιμανιού της Αλεξάνδρειας, πήρε το όνομα της νησίδας  και κατ' επέκταση ονομάστηκαν έτσι όλοι οι παρόμοιοι πύργοι. Χρειάστηκαν δώδεκα χρόνια για να κατασκευαστεί. Είχε 140 μέτρα ύψος και αποτελούνταν από τέσσερις βαθμίδες. Στην πρώτη, που ήταν και η ψηλότερη από όλες, υπήρχαν δωμάτια με παράθυρα, για τη στέγαση των φυλάκων και των μηχανικών και είχε τετράγωνο σχήμα. Η δεύτερη βαθμίδα ήταν οκταγωνική, είχε ελικοειδείς σκάλες και ήταν πάνω στην πρώτη. Η τρίτη είχε κυκλικό σχήμα και κίονες και αντίστοιχα βρισκόταν πάνω στη δεύτερη. Η τέταρτη και τελευταία βρισκόταν στην κορυφή και φιλοξενούσε το μηχανισμό που αντανακλούσε το φως προς προειδοποίηση των πλοίων. Ο μηχανισμός αποτελούνταν από μια εστία φωτιάς και όργανα που την αντανακλούσαν μέχρι και 300 στάδια μακριά. Δε γνωρίζουμε από τι ήταν φτιαγμένα τα όργανα αυτά: γυαλί, διάφανη επεξεργασμένη πέτρα ή κάτι άλλο. Το σίγουρο είναι ότι δε ράγιζαν.

Ο φάρος ήταν διακοσμημένος και με αυτόματους μηχανισμούς: ένα άγαλμα που με διάφορες μελωδικές φωνές σήμαινε την ώρα, ένα άλλο το δάχτυλο του οποίου ακολουθούσε κατά τη διάρκεια της μέρας την τροχιά του ήλιου και άλλο ένα που σήμαινε συναγερμό σε περίπτωση επίθεσης των εχθρών.




82. Κτησίβιος (285-222 π.Χ.)

Εξίσου σημαντικός μηχανικός και εφευρέτης με τον Αρχιμήδη είναι ο Κτησίβιος. Ίδρυσε την Αλεξανδρινή σχολή και πιθανόν ήταν ο πρώτος διευθυντής του μουσείου της Αλεξάνδρειας. Τα συγγράμματά τους δυστυχώς έχουν χαθεί και μας σώζονται μόνο οι τίτλοι τους. «Απομνημονεύματα», «Περί πνευματικής», ενώ πληροφορίες για το έργο του μας δίνουν ο Αθήναιος, ο Φίλων ο Βυζάντιος, ο Βιτρούβιος, ο Πρόκλος και ο Ήρωνας ο Βυζαντινός. Αφού ανακάλυψε ότι ο αέρας είναι υλικό σώμα, ασχολήθηκε κυρίως με τις χρήσεις αυτού για διάφορες λειτουργίες. Οι γνωστότερες εφευρέσεις του είναι το υδραυλικό ωρολόγιο (πολύ φημισμένο στην εποχή του), το υδραυλικό μουσικό όργανο ή ύδραυλις (από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις για τον πολιτισμένο κόσμο και η καταθλιπτική αναρροφητική αντλία (μέχρι σήμερα τη χρησιμοποιούν σε διάφορες μορφές οι πυροσβέστες).

Άλλες εφευρέσεις του είναι ο κυρτός σίφωνας, η αντλία πίεσης, το έμβολο κυλίνδρου, πολεμικές μηχανές και καταπέλτες και η βελτίωση της κλεψύδρας. Επίσης, έκανε διάφορες αλλαγές σε ήδη υπάρχουσες κατασκευές βελτιώνοντας τα «πάρεργα», τα δευτερεύοντα μέρη δηλαδή, κυρίως των υδραυλικών ρολογιών, στα οποία πρόσθεσε οδοντωτούς τροχούς και ράβδους.

Το ωρολόγιο ήταν κατασκευασμένο και λειτουργούσε ως εξής: υπήρχε μια σταθερή πηγή με νερό (μπορούσε να είναι το υδραγωγείο ή μια απλή βρύση) από όπου έτρεχε νερό σε μια κλεψύδρα, η στάθμη του οποίου έπρεπε να είναι συνέχεια στο ίδιο επίπεδο. Γι' αυτό, το νερό έτρεχε με μεγαλύτερη ταχύτητα από τη σταθερή πηγή ύδατος ενώ με μικρότερη ταχύτητα από την οπή που είχε στο κάτω μέρος η κλεψύδρα. Επίσης, για να αποφεύγεται η υπερχείλιση υπήρχε και στο πάνω μέρος της κλεψύδρας μια οπή. Η οπή του κάτω μέρους έπρεπε να έχει πάντα το ίδιο μέγεθος και να μην αλλάζει λόγω σκουριάς ή σκουπιδιών και γι' αυτό ήταν κατασκευασμένη μέσα σε χρυσό ή πετράδι για να είναι ανθεκτική. Από την οπή αυτή στο κάτω μέρος της κλεψύδρας, το νερό έτρεχε με σταθερή ταχύτητα σε ένα άλλο δοχείο. Στις πλευρές του υπήρχε σχεδιασμένη μια κλίμακα και μετρώντας το νερό με βάση την κλίμακα αυτή, μπορούσε να υπολογιστεί η ώρα.

Το σύστημα αυτό έγινε πιο περίπλοκο με την προσθήκη ενός φελλού μέσα στο τρίτο δοχείο. Πάνω στο φελλό υπήρχε μια ράβδος στερεωμένη και πάνω σ' αυτή ένα αγαλματίδιο, που κρατούσε μια βέργα. Η τελευταία έδειχνε σε έναν κύλινδρο πού περιστρεφόταν και είχε πάνω του χαραγμένες συντεταγμένες, με τον παρακάτω τρόπο: την απόσταση που διέτρεχε η βέργα του αγαλματιδίου στη μικρότερη μέρα, τη μετρούσαν και τη χώριζαν σε δώδεκα ίσα τμήματα. Το ίδιο έκαναν και για τη μεγαλύτερη μέρα. Μετά σημείωναν πάνω στον κύλινδρο και ενδιάμεσες μετρήσεις. Μετά οι συντεταγμένες των δώδεκα ωρών ενώνονταν με γραμμές με βάση τις μετρήσεις και διαιρούσαν το οριζόντιο πλέγμα με έξι κάθετες γραμμές που αντιστοιχούσαν σε έξι μήνες. Το διάγραμμα λοιπόν, έδειχνε την ώρα σε διάρκεια ενός εξαμήνου. Κάθε μέρα ο κύλινδρος στρεφόταν σε διαφορετική τεταγμένη και έτσι συνεχιζόταν η μέτρηση. Η επαφή του κυλίνδρου με τη βέργα του αγαλματιδίου γινόταν με μικρά δοντάκια, τα οποία εφάρμοζαν το ένα μέσα στο άλλο και εξασφάλιζαν την ακρίβεια και σαφήνεια της ένδειξης. Η ύδραυλις είναι ο πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου της Δυτικής Εκκλησίας και αποτελούνταν από: μία πυξίδα με εμβολέα (αντλία) για τη συμπίεση του αέρα.

  • Το μουσικό κανώνα (επίμηκες κιβώτιο με μηχανισμό) ο οποίος κατέληγε στους αγκωνίσκους (πλήκτρα) τα οποία διένειμαν τον πεπιεσμένο αέρα στις εισόδους των αυλών.
  • Ένα δοχείο από χαλκό το οποίο περιείχε νερό και του πνιγέα (ανεστραμμένο ημισφαίριο από χαλκό). Στο τελευταίο διοχετεύονταν ο πεπιεσμένος αέρας και με τη βοήθεια του νερού αποκτούσε εξισορροπημένη πίεση.
  • Αυλούς με διάφορες διαμέτρους και κλιμακωτούς ως προς το ύψος τους.

83. Φίλων ο Βυζάντιος (260 - 180 π.Χ.)

Μαθητής του Κτησίβιου υπήρξε ο Φίλωνας ο Βυζάντιος. Το έργο του ευτυχώς σώθηκε, γεγονός το οποίο οφείλουμε στους μαθητές του και τους διαδόχους του, και ονομάζεται «Μηχανική Σύνταξη». Έκανε διάφορες ανακαλύψεις σε διάφορους τομείς: αυτόματα, κλεψύδρες, μοχλοί, πνευματική (αέρας και χρήσεις του), πολεμικές μηχανές, τροχοί αυτοκινούμενοι, κωδικοποιημένες επικοινωνίες.

Έφτιαξε παιχνίδια, υδροαυτόματα μηχανήματα που ως σκοπό είχαν την ψυχαγωγία, τον ποδοκίνητο τροχό με μαγκάνι και πολλά άλλα. Οι κυριότερες εφευρέσεις του είναι: το πιστόνι αντλίας, η αλυσιδωτή αντλία (μαγκάνι), και η αεραντλία (φυσερό).


84. Ο χάρτης του Ερατοσθένη του Κυρηναίου (περίπου 245 π.Χ.)

Ο Ερατοσθένης, στον οποίο ο Πτολεμαίος Γ' ο Ευεργέτης ανέθεσε τη διεύθυνση της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, ανάμεσα στα άλλα συγγράμματα που έγραψε σχεδίασε και έναν χάρτη. Βασίζεται σε αυτόν του Δικαίαρχου, τον οποίο και τελειοποίησε. Χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες που αντλούσε από τη βιβλιοθήκη, συγκέντρωσε ένα μεγάλο αριθμό των «σημείων» της γης, τα οποία αποτελούσαν θέσεις, το γεωγραφικό μήκος και πλάτος των οποίων είχε αποκατασταθεί με βάση επιστημονικές μετρήσεις και χάραξε παράλληλους και μεσημβρινούς. Τους πρώτους τους χάραξε ενώνοντας τα «σημεία» με το ίδιο γεωγραφικό πλάτος, ενώ τους δεύτερους ενώνοντας τα «σημεία» με το ίδιο γεωγραφικό μήκος. Σχηματίστηκε έτσι, ένας χάρτης με άνισα ορθογώνια, αλλά είχε κάποια ακρίβεια και τα όριά του ήταν μεγαλύτερα από αυτά του χάρτη του Δικαίαρχου, φτάνοντας νότια μέχρι το Νείλο και ανατολικά μέχρι το Γάγγη, πράγμα που σημαίνει ότι και οι αποστάσεις ήταν μεγαλύτερες.

Η βάση του χάρτη ήταν οι επτά παράλληλοι που διασταυρώνονταν με επτά μεσημβρινούς και οι πρώτοι περνούσαν από: Μερόη, Συήνη, Αλεξάνδρεια, Ρόδο, Λυσιμάχεια, εκβολές του Βορυσθένη (Εύξεινος Πόντος), Θούλοι. Οι μεσημβρινοί που σε άνισα διαστήματα διασταυρώνονταν με τους παράλληλους περνούσαν από: Ηράκλειες Στήλες, Καρχηδόνα, Αλεξάνδρεια, Θάψακο, Πύλες της Κασπίας, εκβολές του Ινδού και Γάγγη. Παρουσίαζε ο χάρτης αυτός τον κόσμο ως ένα τεράστιο νησί που βρεχόταν γύρω - γύρω από τον ωκεανό.

Επίσης ο Ερατοσθένης, βρήκε και καθιέρωσε πέντε κλιματολογικές ζώνες της γης (δύο εύκρατες, δύο ψυχρές, μια διακεκομμένη) και μπόρεσε να μετρήσει την περιφέρεια της γης, με πολύ μικρή απόκλιση.


85. Συρακουσία, το πλοίο ψυχαγωγίας (240 π.Χ.)

Ο Ιέρωνας, τύραννος των Συρακουσών, έδωσε εντολή στον Αρχία να κατασκευάσει ένα πλοίο, το οποίο κύριο στόχο θα είχε την ψυχαγωγία των επιβατών. Το πλοίο αυτό ονομάστηκε «Συρακουσία» και ήταν τεραστίων διαστάσεων. Για το λόγο αυτό, δεν μπορούσε να κινηθεί εύκολα, αλλά ούτε και να μπει σε κάποιο λιμάνι. Το πρώτο του ταξίδι, από τις Συρακούσες προς την Αλεξάνδρεια, ήταν και το μοναδικό, αφού ο Ιέρωνας το χάρισε στον Πτολεμαίο και το ονόμασε με τη σειρά του «Αλεξάνδρεια».

Είχε 80 μέτρα μήκος, 4.000 τόνους εκτόπισμα και τρία καταστρώματα. Το πάνω ήταν γεμάτο με πολεμικές μηχανές και στρατιώτες που τις φρουρούσαν. Το δεύτερο, συγκέντρωνε όλους τους ψυχαγωγικούς χώρους (ναός της Αφροδίτης, κήποι, γυμναστήρια, λουτρά, βιβλιοθήκη, σχολαστήριο κ.α.). στο τρίτο υπήρχαν οι βοηθητικοί χώροι (αποθήκες, δεξαμενές νερού, φούρνοι, μύλοι, ξυλουργεία, στάβλοι, αντλιοστάσιο) και οι χώροι διαμονής του προσωπικού.

Η ξυλεία που χρειάστηκε για την κατασκευή του ήταν ίση με εκείνη που θα χρειαζόταν για την κατασκευή 60 τριήρεων. Τα καρφιά για τη συναρμολόγηση και στερέωση του ζύγιζαν μέχρι και 4.4 κιλά το καθένα.


86. Το ηλιακό ρολόγι του Απολλώνιου (220 π.Χ.)

Ο Απολλώνιος ο Περγαίος, τον οποίο ονόμασαν «Μέγα Γεωμέτρη», κατασκεύασε το πρώτο ηλιακό ρολόγι. Αυτό ήταν κατασκευασμένο ως εξής: είχε ένα γνώμονα, η σκιά του οποίου έπεφτε πάνω σε εγχάρακτες ενδείξεις, οι οποίες ονομάζονταν «ανάλημμα». Αυτό είχε δύο καμπύλες. Αυτή που ήταν πιο κοντά στο γνώμονα αντιπροσώπευε την άκρη της σκιάς κατά το θερινό ηλιοστάσιο και το μήκος της ήταν μικρό.

Η άλλη καμπύλη ήταν πιο μακριά και αντιπροσώπευε την σκιά κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο.  Ανάμεσα στις δύο καμπύλες υπήρχε μια ευθεία που αντιπροσώπευε τη διαδρομή της σκιάς κατά τις ισημερίες και προσδιόριζε από τα ανατολικά προς τα δυτικά την κατεύθυνση. Γραμμές ένωναν τις καμπύλες και σχημάτιζαν έντεκα ευθύγραμμα τμήματα και βοηθούσαν στην ανάγνωση της ώρας. Η διεύθυνση βορρά - νότου προσδιοριζόταν από το κεντρικό τμήμα, στο οποίο το μεσημέρι έπεφτε η σκιά. Εκτός από κατασκευή ηλιακών ρολογιών, εφηύρε και τους υδραύλους (μουσικά όργανα που λειτουργούσαν με νερό).

Εξέλιξη αυτού του ηλιακού ρολογιού αποτελούν τα «προς τα ιστορούμενα», των οποίων εφευρέτης θεωρείται ο Παρμενίωνας. Αυτά έχουν περισσότερες από μία πλάκες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη. Επίσης, τα «προς παν κλίμα», εφευρέτες των οποίων θεωρούνται οι Θεοδόσιος και Ανδρίας. Αυτά ήταν κατάλληλα για κάθε γεωγραφικό πλάτος και περιοχή. Είχαν τη δυνατότητα να δείξουν την ημερήσια ώρα και τη διεύθυνση του μεσημβρινού, αρκεί να υπήρχε ο σωστός προσανατολισμός.


87. Γιγαντιαία πολεμικά πλοία (210 π.Χ.)

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου, των Επιγόνων, τους οδήγησε στην κατασκευή τεράστιων πολεμικών πλοίων, τα οποία διέθεταν και πολλές σειρές κουπιών.

Την αρχή έκανε ο Αντίγονος ο Γονατάς το 315 π.Χ. με ένα πλοίο που είχε επτά σειρές κουπιών. Το 301 π.Χ. ο Δημήτριος Πολιορκητής κατασκεύασε δεκατριήρη, δεκαπεντήρη και δεκαεξήρη. Ο Λυσίμαχος και οι πρώτοι Πτολεμαίοι ναυπήγησαν μια δεκαεξήρη και δεκατριήρεις αντίστοιχα. Ο Πτολεμαίος Β' ο Φιλάδελφος κατασκεύασε εικοσήρη και δύο τριακοντήρεις, ενώ ο Πτολεμαίος Δ' ο Φιλοπάτωρ κατασκεύασε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του (221-205 π.Χ.) μια τεσσα-ρακοντήρη.

Τα πλοία αυτά δε είχαν δεκατρείς, ή δεκαέξι ή τριάντα σειρές κουπιών. Οι αριθμοί αυτοί αντιστοιχούν στον αριθμό των κωπηλατών που χειρίζονται το κάθε ένα ή τα δύο παράλληλα κουπιά, η ότι οι κωπηλάτες αυτοί χειρίζονται μια ομάδα κουπιών που βρίσκονται σε κάθετη σειρά.

Κατασκευάστηκαν και υπερπλοία, δηλαδή, δύο πλοία ενωμένα μεταξύ τους που είχαν χιλιάδες κωπηλάτες και πολεμιστές, το μήκος τους ξεπερνούσε τα 100 μέτρα και διέθεταν βαλλίστρες, καταπέλτες και άλλες πολεμικές μηχανές. Τον εχθρό τον χτυπούσαν όχι με εμβολισμό, αλλά με τις πολεμικές μηχανές που διέθεταν. Όμως, εξαιτίας του μεγάλου όγκου τους δεν μπορούσαν να αναπτύξουν μεγάλη ταχύτητα και έπεσαν σε αχρηστία, γεγονός στο οποίο συνέβαλε και το μεγάλο κόστος κατασκευής και συντήρησής τους.


88 Δρομόμετρο δελτωτό με αμμωτό (200 π.Χ.)

Το δελτωτό είναι μια τριγωνική σανίδα που η κάτω του πλευρά είναι καμπυλωτή και έχει μικρές πλάκες από μολύβι καρφωμένες για να μπορεί να πλέει στο νερό με την πλευρά αυτή βυθισμένη. Τρία λεπτά σχοινιά, τα ζύγια, ήταν δεμένα στις γωνίες το δελτωτού και μετά από τρία μέτρα ενώνονταν με το σχοινί του δρομόμετρου. Κόμποι σε ίσα διαστήματα υπήρχαν στο τελευταίο σχοινί και τυλιγόταν γύρω από ένα τύμπανο μακρόστενο, την κουβαρίστρα, η οποία ήταν στερεωμένη σε δύο διχαλωτές βάσεις. Το αμμωτό, ήταν ένα είδος κλεψύδρας με άμμο που μετρούσε το χρόνο. Το δελτωτό ριχνόταν στο νερό από την πρύμνη του πλοίου και παρέμενε κάθετο. Όταν ξετυλιγόταν το σχοινί με τους κόμπους και έφτανε στη θάλασσα ο πρώτος κόμπος, τότε αναποδογυριζόταν το αμμωτό και χυνόταν η άμμος αργά προς τα κάτω μέσα σε 15 λεπτά και έτσι μετρούσαν πόσοι κόμποι είχαν περάσει. Το μέτρο της ταχύτητας του πλοίου σε μίλια αποτελούσαν οι τελευταίοι κόμποι.


89. Πλινθίς (150 π.Χ.)

Αποδίδεται λανθασμένα στον Κλαύδιο Πτολεμαίο, γιατί την ανακάλυψε ο Ίππαρχος. Στη μια πλευρά της ήταν χαραγμένο το τέταρτο ενός κύκλου, το οποίο ήταν χωρισμένο σε βαθμίδες. Τοποθετούνταν λοιπόν το όργανο αυτό, το οποίο ήταν παραλληλεπίπεδο, κάθετα στο μεσημβρινό της περιοχής που βρισκόταν ο παρατηρητής, έτσι ώστε η κορυφή της γωνίας του, η οποία χρησίμευε ως το κέντρο του τετάρτου του κύκλου, να είναι στραμμένη στη μεσημβρία. Στην άκρη του οργάνου υπήρχε ένας μικρός κύλινδρος καρφωμένος κάθετα και έριχνε τη σκιά του στις διαβαθμίσεις του τέταρτου του κύκλου.


90. Υπολογιστής των Αντικυθήρων (80 π.Χ.)
Στα Αντικύθηρα το 1901 ανακαλύφθηκε στο ναυάγιο ενός πλοίου, ανάμεσα στα άλλα ευρήματα και ένας μηχανισμός, ο οποίος αποτελείται από 27 γρανάζια σε διάφορα μεγέθη, οι οδόντες των οποίων είναι κατασκευασμένοι με απόλυτη ακρίβεια και κινούνταν ταυτόχρονα με μια χειρολαβή. Ο μηχανισμός αυτός είναι ένα μεγάλης ακρίβειας αστρονομικό όργανο, το οποίο δείχνει τις κινήσεις ηλίου, γης, σελήνης σε φάσεις, διάφορες μεταξύ τους. Εικάζεται ότι κατασκευάστηκε στη σχολή του Ποσειδώνιου, στη Ρόδο, γύρω στο 80 π.Χ.


91. Ανδρόνικος Κυρρήστης: υδραυλικό ρολόι  (50 π.Χ.)

Ο Ανδρόνικος Κυρρήστης από τη Μακεδονία κατασκεύασε γύρω στον 1° αιώνα π.Χ. ένα συνδυασμό υδραυλικού και ηλιακού ρολογιού και ανεμοδείκτη. Σ' αυτό εφάρμοσε όλες τις ανακαλύψεις των προκατόχων του στον τομέα αυτό (Αρχιμήδης, Κτησίβιος, Φίλωνας).

Ήταν οκτάπλευρο και είχε 12 μέτρα ύψος. Ένα ηλιακό ρολόι με την ανάγλυφη εικόνα ενός από τους οχτώ ανέμους υπήρχε στην κάθε μία από τις οκτώ πλευρές. Στην καμπυλομένη επιφάνεια του πύργου υπήρχε ένα ακόμα ρολόι με έναν ανεμοδείκτη. Δεν έχει διασωθεί ο εσωτερικός του μηχανισμός.

Ο πύργος αυτός βρίσκεται στην αγορά των Αθηνών και έχει το όνομα «Αέρηδες» ή «Πύργος των Ανέμων». Αυτά είναι τα όσα ξέρουμε σχετικά με το μηχάνημα αυτό, αφού δεν υπάρχουν αναφορές σ' αυτό στα σωζόμενα συγγράμματα.


93. Ήρωνας ο Αλεξανδρεύς (100 μ.Χ.)

Υπήρξε διευθυντής του Μουσείου και συνεχιστής του Κτησίβιου και του Φίλωνα. Κατασκεύασε πολλούς μηχανισμούς όπως, υδραυλικά ρολόγια, οδόμετρο και ναυτικό δρομόμετρο, μηχανήματα φυσικής, αυτόματα μηχανήματα για το θέατρο, τους ναούς, τη γνωστή «Κρήνη του Ήρωνα» και την «Αιόλου πύλη», η οποία ήταν ατμομηχανή. Τις ανακαλύψεις του τις διακοσμούσε και με σχέδια.

Τα συγγράμματά του είναι: Γεωπονικά, Πνευματικά, Μετρικά, Κατοπτρικά, Βελοποιικά περί όρων, περί αυτοματοποιητικής, Διόπτρα (αναφέρεται στη γεωδαισία), Χειροβαλλίστρας κατασκευή και συμμετρία.


94. Οδόμετρο

Στο σύγγραμμα «Διόπτρα» ο Ήρωνας περιγράφει ένα οδόμετρο που αποτελείται από οδοντωτούς τροχούς, οι οποίοι μεταφέρουν την κίνηση του οχήματος, με τη βοήθεια ελίκων, μετατρέποντάς τη σε μονάδες μέτρησης. Το σύμπλεγμα αυτό των οδοντωτών τροχών συμπληρώνει το μηχανισμό της διόπτρας. Αυτός περικλείεται από ένα κιβώτιο, στην πάνω επιφάνεια του οποίου βρίσκεται μια διαβαθμισμένη πλάκα και έτσι μετριέται η απόσταση που έχει διανυθεί.


95. Ναυτικό δρομόμετρο

Αποτελεί παραλλαγή του οδόμετρου και περιγράφεται και αυτό στο σύγγραμμα «Διόπτρα». Το ναυτικό δρομόμετρο με τη βοήθεια ενός πλωτήρα προσαρμοζόταν στο εξωτερικό του πλοίου. Ένα σύστημα τροχών συνέδεε στο εσωτερικό του πλοίου έναν πτερυγοφόρο τροχό. Κάθε 1.400 μέτρα ο τελικός τροχός έκανε μια πλήρη στροφή.


96. «Αιόλου πύλη»

Πρόκειται για την περιστροφική ατμομηχανή η οποία ονομάζεται επίσης και «αιολόσφαιρα» ή «ατμο-στήλη». Αποτελείται από ένα κλειστό λέβητα, πάνω από τον οποίο βρίσκεται μια μικρή κοίλη σφαίρα και επικοινωνεί μαζί του με στρόφιγγες. Μέσω των στροφίγγων, ο παραγόμενος στο λέβητα αέρας, εισέρχεται στην κοίλη σφαίρα. Αυτή διαθέτει και δύο ακροφύσια, αντίθετα τοποθετημένα μεταξύ τους, από τα οποία εξέρχεται ο αέρας και έτσι, βγαίνοντας ο αέρας υπό πίεση κινεί κυκλικά τη σφαίρα. Η εφεύρεση αυτή υπήρξε πρόδρομος της ατμοαντλίας του Παπίνου το 1681.


97. Μετεωροσκόπιο (140 μ.Χ.)

Ευφευρέτης του είναι ο Κλαύδιος Πτολεμαίος, γεωγράφος και αστρονόμος. Είναι αστρονομικό και ναυτιλιακό όργανο. Μας δίνει πληροφορίες για το έξαρμα του βόρειου πόλου από το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε, καθώς και τη διεύθυνση του μεσημβρινού κάθε ώρα και τις διευθύνσεις των πορειών σε σχέση με αυτόν, δηλαδή το μέγεθος των γωνιών τις οποίες σχηματίζει ο μέγιστος κύκλος που διαγράφει σε σχέση με το μεσημβρινό στο ζενίθ. Επίσης, μπορούμε να υπολογίσουμε και το ορθοδρομικό τόξο του ισημερινού που βρίσκεται ανάμεσα στους μεσημβρινούς.


98. Στήλη του ορθογράφου (2ος αιώνας μ.Χ.)

Πρόκειται για μια στήλη που έχει 0,95 εκατοστά ύψος, 0,73 εκατοστά πλάτος και 0,043 εκατοστά πάχος. Υπάρχει μια επιγραφή χαραγμένη, η οποία ανάμεσα στα άλλα, αναφέρει το όνομα του νεκρού (Τιμοκράτης) και το επάγγελμά του (ορθογράφος). Απεικονίζεται όρθιος και κρατά έναν κάλαμο γραφής στο δεξί του χέρι, ενώ στο αριστερό του κρατά πιθανόν, ένα χειρόγραφο σε σχήμα βιβλίου. Το επάγγελμά του, «ορθογράφος», σημαίνει ότι έγραφε «ορθά», δηλαδή σωστά. Ήταν λοιπόν, ένας αντιγραφέας χειρόγραφων βιβλίων. Υπάρχουν και άλλες στήλες που απεικονίζουν ταχογράφους: η στήλη του Αστεριού και η στήλη της Απάτης, η οποία ήταν η μόνη γνωστή γυναίκα ταχυγράφος των αρχαίων χρόνων.


99. Κυλινδρικόν εκπέτασμα: Μαρίνος ο Τύριος (2ος αιώνας μ.Χ.)

«Κυλινδρικόν εκπέτασμα» σημαίνει κυλινδρική προβολή και αποτελεί το χάρτη που σχεδίασε ο Μαρίνος ο Τύριος, βασιζόμενος σε αυτούς των Δικαίαρχου και Ερατοσθένη. Ο Ισημερινός παρουσιάζεται ως μια οριζόντια γραμμή και μια κάθετη γραμμή υπάρχει στο δυτικό του άκρο, ο οποίος αναπαριστά τον πρώτο μεσημβρινό. Αυτός περνά από το δυτικότερο σημείο του τότε γνωστού κόσμου, τα νησιά των Μακάρων. Ο μεσημβρινός είναι χωρισμένος σε τμήματα, το καθένα από τα οποία είναι ίσο με μια μοίρα. Από την 36η διαίρεση του ισημερινού, η οποία βρίσκεται στα βόρειά του, είναι χαραγμένος ο παράλληλος της Ρόδου, μια ευθεία παράλληλη και ίση προς τον ισημερινό. Πάνω στον πρώτο μεσημβρινό σημειώνεται με διαβήτη ένα άνοιγμα δώδεκα διαστημάτων και έτσι ο παράλληλος της Ρόδου χωρίζεται σε ίσα διαστήματα, με το ίδιο μέτρο και έχοντας ως αφετηρία το σημείο τομής του παράλληλου με το μεσημβρινό. Ο παράλληλος της Ρόδου είναι ίσος προς τα 4/5 του μέγιστου κύκλου της γης. Άρα κάθε τμήμα που έχει πλάτος δώδεκα μοίρες, αντιπροσωπεύει γωνία 15 μοιρών ή διαφορά μήκους ίσο με μια ισημερινή ώρα. Χαράζονται μεσημβρινοί από το τέλος του κάθε τμήματος με αποτέλεσμα ο κόσμος να χωρίζεται σε 15 ωριαία ισημερινό διαστήματα ή ωρικές ατράκτους.

Ο μέχρι τότε γνωστός κόσμος περιλαμβάνεται στο χάρτη. Οι ναυτικοί όμως, δεν μπορούσαν να τον χρησιμοποιήσουν για όλα τα ταξίδια, αλλά μόνο για εκείνα που θα γίνονταν στη Μεσόγειο γιατί περιλαμβάνει τον παράλληλο της Ρόδου. Σε γενικές γραμμές λοιπόν, ο χάρτης του Μαρίνου του Τύριου διατηρούσε όμοια τα σχήματα και ίσες τις γωνίες σε όλη τη μεσογειακή περιοχή και έδινε πληροφορίες για τη διάσταση ή την αποχή των μεσημβρινών της. Επίσης, έδινε στοιχεία για τη λοξοδρομία (πορεία πλεύσης που τέμνει όλους τους ενδιάμεσους μεσημβρινούς με βάση την ίδια πάντα γωνία) και τις ακριβείς, κατά μεγάλο ποσοστό, αποστάσεις των μεσογειακών περιοχών μεταξύ τους. Αυτό γινόταν με τη μετατροπή των μοιρών, σύμφωνα με τις οποίες ήταν διαιρεμένο το πλάτος, σε στάδια, κάτι που ήταν εφικτό για όλο το χάρτη. Επιπλέον, οι γεωγραφικές συντεταγμένες οποιουδήποτε τύπου ήταν εύκολο να βρεθούν με τη χάραξη των μεσημβρινών και των παράλληλων και τέλος έδινε στοιχεία για τη διαφορά στις κλίμακες μήκους και πλάτους πάνω στον παράλληλο της Ρόδου. Η διαφορά αυτή ονομάζεται «διαφορά των αυξομερών πλατών». 


100. Κατακόμβες τη Μήλου (200 μ.Χ.)

Οι χριστιανοί της πρώτης περιόδου κατασκεύασαν κάτω από το σημερινό χωριό Τρυπητή κατακόμβες, αξιοποιώντας τις πολλές σπηλιές που υπήρχαν. Αρχικά φτιάχτηκαν τρεις βασικοί διάδρομοι που είχαν 190 μέτρα μήκος, 2,5 μέτρα ύψος και 5 μέτρα πλάτος. Οι τάφοι που υπάρχουν, μονοί και πολλαπλοί, είναι εκατοντάδες, αλλά δυστυχώς, τίποτα δε γνωρίζουμε για το είδος των εργαλείων που χρησιμοποιήθηκαν ή τον τρόπο κατασκευής των κατακομβών.











...συνεχίζεται




πηγή: "ΟΤΑΝ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΤΡΩΓΑΝ ΒΑΛΑΝΙΔΙΑ" Δ.Δ.ΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ www.liako.gr








2 σχόλια:

  1. Και μία Ελληνική μικρή πατέντα Ηλιακής εκμετάλευσης.... Arcimedes Solar Cooker Ηλιακή κουζίνα Αρχιμήδη, Ελληνική κατασκευή, Νικόλας Ασβεστάς. Οικολογικό γρήγορο μαγείρεμα μόνο με τον Ήλιο!! Ελεύθερη ενέργεια! https://www.facebook.com/photo.php?v=382187208578034&;set=vb.377724839024271&type=2&theater https://www.facebook.com/photo.php?fbid=379263472203741&;set=a.379263405537081.1073741829.377724839024271&type=1&theater

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κοινοποιήθηκε και στην σελίδα μας στο ΦΒ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Ποια είναι η γνώμη σας;

Σχετικά άρθρα